niedziela, 23 czerwca 2019

Przeboje Roku 2017 - Pełne wydanie (UWAGA!!! Klikasz w tytuł pierwszej 20-ki i oglądasz teledysk!!!)









1 Eklektik  Inna

2 Marek Andrzejewski Kiedykolwiek

3 Piotr Selim Specjalista od wzruszeń

4 Janusz Radek Nie mów że dotyk 

5 Natalia Świtała In The Arms Of The Angel

6 Ola Idkowska Summertime

7 Hey 2015 

8 Agnieszka Truszczyńska Niekochanie

9 Kult Opowiadam się za miłością 

10 Organek Mississippi w ogniu

11 Naked Root Way Down

12 Farben Lehre Wolność

13 Fill W męskim gronie

14 Jaruś I Loved Her First 

15 Naked Root Anytime, anywhere

16 Less Free falling

17 Venflon Tu i teraz

18 Julia Nykiś Shy boy

19 Metasoma Just Breathe

20 Kult Wstyd

21 Jan Kondrak Za nic do dodania

22 Naked Root Babe

23 Sztywny Pal Azji Luxtorpeda 

24 Eklektik Zwątpienie

25 K2 II moment 

26 Leonard Luther Emigranckie tango

27 ANN Do końca

28 Bad Solution Drowning

29 Helless Wysysacze

30 Mela Koteluk Melodia ulotna 

31 Agnieszka Truszczyńska The Morning

32 Janusz Radek Żałuję każdego dnia bez Ciebie

33 Strachy Na Lachy Co się z nami stało

34 Venflon Obcy

35 Artur Rojek Cucurrucucu Paloma

36 Milczenie Owiec Niewiele

37 Old Breakout Modlitwa

38 Mikromusic Tak mi się nie chce

39 Voo Voo Słowa pożegnania

40 Loa Karma Utopia

41 Kasia Moś Charlene 

42 T. Love Marta Joanna od Aniolow

43 Katedra Kiedy zgasło serce

44 Złe Psy Prawda

45 Kabanos feat. Zacier Balony 

46 K2 Twój fire

47 Setin Necessary

48 Julia Nykiś  Don’t Rain On My Parade

49 Ceti I Know

50 Scorpions Tainted Love

51 Quo Vadis Quo Vadis II

52 Joanna Kołaczkowska & Blues Flowers Blues o Zenonie L.

53 Mietek&Toffik Bycza krew

54 2 Tm 2,3 888

55 Hetman Czarny chleb i czarna kawa

56 Create Ptaki

57 Dr. Hackenbush 90 procent

58 Made In Poland Wezwanie

59 Pawel Szymański Mija czas

60 Materia Give Me Some Free 

61 Natalia Świtała My Immortal

62 Zen Mało ważne

63 Satin Mila Back To Black

64 BU Rekompensata

65 L.U.C ft. K. Prońko, K2, Mesajah   W związku z tym

66 November Project Optymista

67 H5N1 Warto żyć

68 Over the Under If you pay

69 Rahim Sekunda

70 Adrian Szejka Za tych dobrych

71 Julia Nykiś Boję się

72 Riverside The Depth Of Self  Delusion

73 Kult Zabiłem ministra finansów

74 Limboski W trawie

75 Vis Maior Wierzba

76 Venflon Miłość (sztuka Upadku)

77 Piotr Woźniak Tango Mortale

78 Green OniOn Dziękuję Ci

79 GrubSon & BRK (Gruby Brzuch) Szansa

80 Chico Paranoja

81 Paweł Domagała Opowiem Ci o mnie

82 Kult Prosto

83 Topielica Sen

84 Buka & Rahim Krok na szczyt

85 Kwiato Powietrze

86 Vixen Dwie siły

87 Abodus Kokon

88 Bob One ft. Bas Tajpan Daj z siebie wszystko

89 Pokahontaz ft. Rahim Pompuj pompuj

90 WhitePin Obudź się 

91 Scream Maker Cisza

92 Rockasta  Caste of Titans

93 Psychoneurosis Agenda 2030

94 Remi & Falko Miłość koszulę łzami poplami

95 Farben Lehre   Wariat

96 Carnage Get on the Chopper

97 EjPiEj Alternatywa

98 Remi & Falko Świat jeszcze istnieje

99 Medusa Dog Soldier

100 NIEVIEM Fick

23 czerwca 2019 po ponad rocznej przerwie na antenę powraca Lista Polskich Przebojów Radia WNET Polisz Czart!

Przeboje Roku 2017 już w najbliższą NIEDZIELĘ! (Jeśli wszystkie przesyłki dotrą na czas i wrocławskie studio Radia WNET szczęśliwie ruszy) W najbliższą niedzielę 23 czerwca W SAMO POŁUDNIE po ponad rocznej przerwie na antenę powraca Lista Polskich Przebojów Radia WNET Polisz Czart. Po 3 latach brytyjskich przy technicznym i moralnym wsparciu Bogumiła Skoczylasa i 3 latach irlandzkich, które za sprawą Tomasza Wybranowskiego jeszcze bardziej rozpowszechniły jej ideę i  we wrześniu 2017 zaprowadziły naszą zabawę do Warszawy w gościnne objęcia Krzysztofa Skowrońskiego i jego zacnej ekipy.


 Lista Lista Polisz Czart znów żyje, a swoje pierwsze dwie odsłony poświęci Przebojom Roku 2017 (23 czerwca) oraz Przebojom Roku 2018 tydzień później. Za wszelkie obsuwy spowodowane możliwymi do wystąpienia problemami kuriersko-technicznymi z góry przepraszam i liczę na to, iż nasz pierwszy raz po długiej przerwie wypali tak, jak należy

niedziela, 9 czerwca 2019

„Kiedy był przy mnie, niczego więcej nie pragnęłam.” Z włoską wokalistką Concettą „Faridą” Gangi – wielką miłością i muzą Czesława Niemena rozmawia Sławek Orwat

Zdjęcie wykonane tuż przed wywiadem
- Przyszła pani na świat jako Concetta Gangi w jednej z niewielkich, malowniczo położonych miejscowości na zboczach Etny.

- Dokładnie w miasteczku Bronte niedaleko Katanii.


- Pani mama była Arabką i urodziła się w egipskiej Aleksandrii, a jedna z pani babć pochodziła z USA. W jakim stopniu ta wielokulturowość, w której pani dorastała, wpłynęła na pani twórczą wyobraźnię i artystyczną tożsamość?

- Rzeczywiście czuję się nieco inna i na pewno nie można o mnie powiedzieć, że jestem typową Włoszką, ale trudno jest też jednoznacznie stwierdzić, że ta wielokulturowość jakoś szczególnie wpłynęła na postrzeganie przeze mnie świata, albo na moją artystyczną wrażliwość. Każdy z nas posiada przecież jakieś dobre i złe cechy, a to, co chyba najbardziej chciałam zawsze przekazać poprzez moje piosenki, to przede wszystkim jakąś prawdę i szczerość wobec tych wszystkich, dla których moje przesłanie jest ważne i inspirujące.

- Jak powszechnie wiadomo, pani sceniczne imię Farida nie pojawiło się z przyczyn artystyczno-marketingowych. Ten słodki przydomek otrzymała pani już we wczesnym dzieciństwie, a zawdzięcza go pani swojej egipskiej babci.

- Tak, "farida" po arabsku oznacza "słodki cukierek", ale ja uważam, że to imię nie tylko jest słodkie, lecz przede wszystkim piękne i tajemnicze.

- Przed wielu laty podczas kolacji tuż po zakończeniu jednego z pani mediolańskich koncertów, kelner podobno przekazał pani zapakowany w serwetkę kosztowny pierścionek z dedykacją od tajemniczego księcia... "dla najpiękniejszego stworzenia, jakie kiedykolwiek widziałem". Pewnie jeszcze nie jeden raz była pani obiektem podobnych westchnień, a wymyślony przez pani babcię przydomek jedynie potwierdza, że musiała pani być prześliczną istotą już od wczesnego dzieciństwa. Czy ta wyjątkowa uroda pomagała pani w robieniu kariery, czy raczej przeszkadzała?


- Na pewno mi nie pomagała, chociaż producenci i promotorzy mogli niejednokrotnie tak myśleć. Owszem, dzisiejszy świat często wartościuje artystę przez pryzmat jego urody, ubrań, biżuterii i innych walorów zewnętrznych. Ja jednak zawsze starałam się być daleko od takiego myślenia o sobie i uparcie pomniejszałam rolę urody w kontekście moich sukcesów jak i osiągania kolejnych szczebli kariery. Jedno jest pewne - nigdy świadomie się nie sprzedawałam.

- Ile miała pani lat, kiedy odkryła pani w sobie talent wokalny i czy ujawnił się on spontanicznie, czy też ktoś z najbliższego otoczenia nieustannie w pani tę świadomość pielęgnował?

- Śpiewałam i tańczyłam już w wieku trzech lat, o czym wielokrotnie opowiadała moja mama. Jednocześnie był w mojej najbliższej rodzinie wujek Vicenzo, który wielokrotnie moim rodzicom powtarzał - uważajcie na nią, bo to dziecko ma ogromny talent. Ponadto nie bez znaczenia były też u mnie tradycje rodzinne - siostra  mojej mamy także była śpiewaczką.

- Czyli śmiało można powiedzieć, że wchodziła pani w dorosłe życie ze świadomością, że scena jest pani naturalnym środowiskiem i życiowym przeznaczeniem?

- Odkąd sięgam pamięcią, nigdy nie interesowały mnie lalki czy zabawy z dziećmi. Zawsze wiedziałam, że będę śpiewać i że scena jest ogromnie ważną częścią mojego życia. Zawsze też poprzez śpiew najpełniej potrafiłam wyrażać takie nastroje jak złość, radość, smutek oraz wszystkie inne towarzyszące naszemu życiu emocje.


- W roku 1966 na Festiwalu Nieznanych w Ariccia zorganizowanym przez Teddy'ego Reno i Ritę Pavone wystąpiła pani jako Ketty Gangi. Czy to był właśnie ten występ, który otworzył pani drogę do kariery?

Opera Leśna Farida z Januszem Zielińskim z Enigmatic
i Marią Gutowską (fot. Stefan Figlarowicz)
- I tu ponownie pojawia się wujek Vicenzo, który nieustannie czuwał nad moim rozwojem wokalnym i który osobiście zadbał o najdrobniejsze organizacyjne formalności, dzięki czemu mogłam się wtedy w Ariccia pokazać. I rzeczywiście ranga tego wydarzenia, a zwłaszcza pozycja artystyczna jego organizatorów dawała młodym, dobrze zapowiadającym się wokalistom nadzieję na prawidłowy rozwój ich talentu i tym samym na o wiele szybsze osiągnięcie sukcesu.

- Czyli można powiedzieć, że wujek Vicenzo był pani pierwszym promotorem i managerem?

- Zdecydowanie tak (śmiech).



- Dwa lata po Festiwalu w Ariccia, czyli w roku 1968 nagrała pani swoją pierwszą piosenkę zatytułowaną "Superman", która nie tylko pojawiła się w filmie "Wspaniali trzej Supermeni w Tokio", ale - co dla wokalistki jest chyba najistotniejsze - ukazała się również na płycie będącej zapisem jego ścieżki dźwiękowej.

fot. Sławek Orwat
- Była to koprodukcja włosko-niemiecka w reżyserii Bitto Albertiniego, a od strony muzycznej kierowana przez Ruggero Cini. Z perspektywy czasu nie uważam dziś jednak tego filmu za jakieś moje szczególnie znaczące osiągnięcie. O wiele ważniejszym dla mnie wydarzeniem roku 1968 było natomiast ciepłe przyjęcie wydanych na jednym krążku piosenek "Io per lui" i "Il Pianoforte" oraz utworu "La voce del silenzio".


- I bodajże od tego momentu rozpoczęło się pani artystyczne życie pod imieniem Farida?

- Tak.

Farida z Marią Gutowską fot. Stefan Fiflarowicz
- Ważną decyzją dla pani kariery było też rozpoczęcie współpracy z popularnym rzymskim Piper Club, gdzie wykonywała pani niezapomniane evergreeny takich mistrzów jak Mikis Theodorakis, niedawno zmarły Charles Aznavour czy niezapomniany przedstawiciel genueńskiej szkoły song-writerów Luigi Tenco.

- Śpiewałam tam również piosenki autorskie, w tym najbardziej popularną "Vedrai, vedrai", a co do wspomnianych standardów, to warto dodać, że były one świetnie zaaranżowane i smakowicie podane w jazzowo-rockowym sosie a'la Billie Holiday i Janis Joplin.

- Wielu miłośników pani talentu dopatruje się ogromnego podobieństwa barwy pani głosu do barwy głosu Janis Joplin. W jednym z wywiadów mówi pani o tym w następujący sposób: "to porównanie oczywiście mi pochlebia. Ona na scenie była jak wulkan, a ja wychowałam się na zboczu dymiącej Etny i dlatego głęboko wierzę w gniew i ciepło mojej ziemi, przez co nieobca jest mi podobnie jak jej żarliwość i desperacja w kierunku życia, miłości i pasji. Niestety, przychodzą w naszym życiu i takie chwile, które zmuszają nas do dokonania bolesnych wyborów, przewartościowania priorytetów i całkowitej zmiany dotychczasowego stylu życia, a nawet rezygnacji z wielu ważnych dla nas ideałów." Czy ta refleksja wypływa z pani osobistych przeżyć?


fot. Sławek Orwat
- Wyszłam za mąż pod koniec lat 60-tych. Moja młodość przypadła na okres, kiedy artyści zmuszani byli przez wytwórnie do ukrywania przed światem faktu posiadania dzieci. Ja nigdy nie poszłam w tym kierunku. Postanowiłam swoje dzieci wychować samodzielnie i w najmniejszym stopniu ich istnienia nie ukrywać. Na początku lat 70-tych urodziłam syna Jonathana, a w drugiej połowie tej dekady córkę Martinę. Taka decyzja zmusiła mnie jednak do świadomej rezygnacji z wielu ważnych dla mnie spraw i właśnie o tym jest ta wypowiedź.

- Z czym kojarzy się pani piosenka "Pensami stasera"?

- Z miłością...


- Wykonała ją pani podczas niezapomnianego festiwalu "Cantagiro" w roku 1970, który całkowicie odmienił pani życie.

fot. Hieronim Dymalski
- Finał tego festiwalu regularnie odbywał się w Fiuggi i każdego roku był wielką, radosną manifestacją jedności wszystkich biorących w nim udział wykonawców pochodzących zarówno z Włoch jak i z zagranicy. We mnie jednak wtedy eksplodował zupełnie inny rodzaj jedności. Czułam, jak pomiędzy mną i Czesławem Niemenem, który wówczas również się tam pojawił, rodzi się trudne do wyjaśnienia, niespotykane porozumienie dusz zaskakujące tym bardziej, że przecież wcześniej kompletnie się nie znaliśmy. Pamiętam tylko, że tak bardzo wystraszyłam się tego, co wtedy się we mnie rodziło, że świadomie i wbrew sobie zaczęłam po prostu go unikać.

- Dlaczego aż tak bardzo wystraszyła się pani tego uczucia?

- Bo ono wybuchło bardzo krótko po moim ślubie. Cały mój świat przewrócił się do góry nogami, a w mojej głowie powstało takie zamieszanie, że nawet nie pamiętam, kiedy zrodziła się we mnie myśl, że mój mąż to tylko mój przyjaciel! Ten strach był we mnie tak ogromny, że z początku naprawdę nie chciałam przyjąć tego daru od losu i robiłam wszystko, aby być jak najdalej od Czesława, a przede wszystkim konsekwentnie unikałam jego spojrzeń.


- Przeznaczenie było jednak bezlitosne. Jeszcze tego samego roku otrzymała pani zaproszenie do udziału w międzynarodowym festiwalu piosenki w Sopocie. Czy pani naprawdę liczyła na to, że ktoś taki jak Czesław Niemen nie pojawi na tej rangi wydarzeniu?

fot. Hieronim Dymalski
- O tym, że to Czesław był bezpośrednim sprawcą zaproszenie mnie w roku 1970 do Sopotu dowiedziałam się... dwa lata temu! Tak, nie przesłyszał się pan... dopiero w roku 2017 po raz pierwszy usłyszałam, że był jedynym człowiekiem, który zabiegał wtedy u organizatorów o mój udział, ale sam nigdy mi o tym nie powiedział.


- I nie wzbudził pani podejrzeń nawet jego przyjazd na lotnisko z bukietem orchidei?

- Pomyślałam wtedy, że jako jeden z uczestników festiwalu posiadał naturalną wiedzę, kto na nim wystąpi, przez co jego przyjazd na lotnisko kompletnie nie skojarzyłam z zaangażowaniem w jego działania organizacyjne. Poza tym przez cały czas byłam przekonana, że za wszystkim stoi jedna z włoskich agencji, która do tego stopnia aktywnie uczestniczyła w tych działaniach, że w pewnym momencie nawet moi włoscy koledzy-artyści podchodzili do mnie i pytali - Po co ty jedziesz do tej Polski? Przecież tam nic nie ma (śmiech). Na co ja im odpowiadałam, że podczas "Cantagiro" poznałam jednego artystę z Polski, który posiada imponującą dyskografię i jest wyjątkowo utalentowanym człowiekiem.


Najstarsza córka Cz. Niemena M. Gutowska to zdjęcie nieznanego autora dostała
od swojego Taty. Zdarzyło się to już po rozstaniu z Concettą. Kiedy Maria zrobiła
Faridzie niespodziankę, wręczając skan tej fotografii, Concetta nie miała pojęcia 
od kogo Cz. Niemen to zdjęcie otrzymał i jak je zdobył
- Jednak już podczas próby z orkiestrą strach z Fiuggi powrócił do pani z taką siłą, że zdenerwowała pani swoim brakiem koncentracji samego dyrygenta.

- Podobno miał nawet krzyczeć - kogo wy mi tu przywieźliście!? Doskonale widziałam tę jego złość i bardzo źle się z tym czułam. Jednocześnie na mnie takie sytuacje zawsze wpływają mobilizująco i gdzieś tam w środku sobie wtedy przyrzekłam - poczekaj, wieczorem jak zaśpiewam, to na pewno zmienisz zdanie.

- Wyśpiewała pani "Nagrodę Publiczności" i w krótkim czasie stała się pani gwiazdą w krajach Europy wschodniej.

- A dyrektor orkiestry tym razem był tak oczarowany moim występem, że kiedy skończyłam śpiewać, podszedł do mnie, uklęknął, aby mi podziękować i powiedział, że byłam wspaniała.

- Przypomnijmy jeszcze, że zaśpiewała pani wówczas...

- ...dobrze znaną z "Cantagiro"... "Pensami  stasera". A wracając do tej nieszczęsnej próby, to nie był to z mojej strony typowy problem z koncentracją. Ja wtedy zwyczajnie nie miałam już wcale ochoty śpiewać! Czesław był niemal wszędzie, jego spojrzenia w moją stronę nie znikały nawet na ułamek sekundy, a czara goryczy podczas tej próby przelała się, kiedy poślizgnęłam się i z hukiem upadłam na środku sceny (śmiech).


- Przyzna pani jednak, że była w tym pani upadku też i pewna symbolika. Cały pani świat przecież też przewrócił się do góry nogami, co potwierdzają pani słowa - "myślałam o całym swoim życiu, o małżeństwie, rodzinie, trudnościach, które nastąpią, bo już wiedziałam, że między nami rodzi się wielka miłość". Czy dobrze rozumiem, że w Sopocie złożyła pani w końcu broń i ostatecznie zakończyła tę nierówną walkę z przeznaczeniem?

- Tak.

fot. Hieronim Dymalski
- W jakich okolicznościach Czesław Niemen po raz pierwszy wyznał pani miłość?

- Powiedział mi to od razu po przyjeździe z lotniska.

- Jak pani wspomina warszawskie mieszkanko przy ul. Niecałej?


- Pamiętam doskonale. Nazywałam ją "Niekala".

 - "Tam odcinałam racjonalne myślenie o tym, że kiedyś za te chwile szczęścia przyjdzie nam obojgu zapłacić. " - przyznała pani po latach. Jaki był bezpośredni powód smutnego zakończenia tej szalonej miłości, której po miesiącach wewnętrznej walki nie bacząc na konsekwencje w końcu pozwoliła pani wejść do swojego życia?

fot. Hieronim Dymalski
- Wraz z pojawieniem się tego uczucia, bardzo poważnie zachorował mój tato. Jestem osobą głęboko wierzącą i kocham Jezusa z całego serca. Podczas jednej z modlitw złożyłam Mu obietnicę, że jeśli sprawi, że mój ojciec wyzdrowieje, wrócę do Włoch.

- Czy człowiek ma prawo poświęcić miłość za miłość?

- Myślę, że tak.

- Jeśli dziś - bogatsza o lata doświadczeń i refleksji - miałaby pani podjąć tę decyzję po raz drugi, jaka by ona była?

- Teraz to ja już żyję życiem moich dzieci, ale doskonale rozumiem, że to pytanie dotyczy tamtej sytuacji. Tak... gdybym potrafiła cofnąć czas, na pewno zostałabym z Niemenem.

- Jak pani myśli, czy gdyby została pani wtedy u boku Czesława Niemena, to jego twórczość byłaby inna od tej, z jakiej wszyscy go znamy i pamiętamy? Na podstawie pozostawionej przez niego dyskografii, a zwłaszcza dwóch ostatnich albumów, trudno nie zauważyć, że jego muzyka z każdym kolejnym rokiem stawała się coraz bardziej molowa i refleksyjna.


- Dotknął pan istoty tego, co najbardziej mam sobie do zarzucenia. Kiedy zdecydowałam się zakończyć ten związek, nie miałam pojęcia, jak ogromne cierpienie mu zadam.

- Co pani najbardziej w nim kochała?

- Właściwie to powinnam odpowiedzieć, że wszystko, ale jeśli już miałabym jakąś cechę w nim szczególnie wyróżnić, to przede wszystkim jego szczere serce i ogromnie wrażliwe wnętrze. Ilekroć przekraczaliśmy próg malutkiego i kompletnie nieurządzonego mieszkania przy ulicy Niecałej, wtedy najpełniej rozumiałam, co tak naprawdę czyni człowieka szczęśliwym. Kiedy byliśmy razem, nigdy nie skarżyliśmy się, że czegoś nam brakuje i zawsze potrafiliśmy cieszyć się tym, co w danej chwili mieliśmy. Kiedy był przy mnie, niczego więcej nie pragnęłam.

- O skromności tego miejsca, które z taką czułością i ciepłem dziś pani wspomina, krążą legendy, a jednak dla pani to zawsze będzie...

- ... raj!

- Nigdy nie kłóciliście się?

- Nie, nigdy. Pamiętam tylko jedną sytuację, która mogła przypominać kłótnię. Wychodziliśmy akurat na jakiś koncert i w trosce o moje zdrowie Czesław próbował wymusić, żebym ubrała się cieplej. Pamiętam, że był to wyjątkowo zimny dzień, a ja uparcie chciałam założyć bardzo cienki i delikatny płaszczyk. To był chyba ten jedyny raz.

- O czym rozmawialiście najczęściej?

- O wszystkim, ale nigdy nie zajmowały nas tematy materialne. Bardzo często na niewielkiej powierzchni tego mieszkanka tańczyliśmy.


- "W życiu jest coś takiego, jak obecność duchowa. Nie wymaga ona obecności fizycznej. I takie coś zachodzi pomiędzy mną i Czesławem." - kiedyś pani wyznała. W jakich momentach najbardziej czuje pani jego obecność?

- Czuję go na przeróżne sposoby. Często przychodzi do mnie w snach.

- Czy pani śni wspomnienia z nim związane, czy dalszy ciąg waszego wspólnego życia?

- Częściej są to momenty, których nigdy ze sobą nie przeżyliśmy, ale to, co w ostatnich moich snach najbardziej jest dla mnie ważne, to jego niegasnący uśmiech. Moje wewnętrzne przekonanie, że Czesław jest teraz szczęśliwy, jest dla mnie ogromnie istotne tym bardziej, że tak naprawdę zaczął być smutny w chwili, w której go opuściłam. Bardzo długo przewijał się w moim życiu sen, w którym ja robię wszystko, aby go do siebie przytulić, ale kiedy prawie już go obejmuję, on mnie nagle odpycha i zaczyna uciekać.

- Kiedyś podobno miała pani powiedzieć: "Popełniłam błąd, którego nigdy sobie nie wybaczyłam, choć ten najgorszy ból w końcu minął. Kiedy Czesław się ożenił, miałam tylko nadzieję, że jest szczęśliwy. Byłoby mi lżej. Mąż czekał, aż ta miłość się we mnie wypali, ale nie wypaliła się, a nasz związek z Czesławem pozostał wciąż mocny, przeszedł tylko w inny, duchowy wymiar. W miarę możliwości kontaktowaliśmy się. Kochałam go, kocham i do końca mego życia będę go kochać." Ile kosztuje panią życie z tym poczuciem winy?


- To, ile ja za to płacę jest mało istotne. Ja cierpię dlatego, że on przeze mnie był potem smutny. Za to wszystko, co dla mnie zrobił i jaki dla mnie był, nigdy sobie na to nie zasłużył. I ta świadomość to najwyższa cena, jaką płacę.

- "Dziwny jest ten świat" to dla Polaków dzieło ponadczasowe. "Lo senza lei" - włoskojęzyczna wersja naszego songu wszech czasów tekstowo traktuje wprawdzie o czymś innym, ale kiedy ją słyszymy, nasze serca od razu biją szybciej. Co pani czuje, kiedy ją pani śpiewa ?


- Czuję jego obecność jeszcze bardziej.

- "Musica Magica" tutaj to pani tekst i muzyka Czesława Niemena. O czym jest ta piosenka?

- O sercach, które się połączyły.

* "Kiedy grasz z takim wyczuciem i w taki sposób, jak tylko ty to potrafisz, muzyka staje się... magią. Graj, bo kiedy twoje spojrzeniie kładzie sie na mnie, wczorajsze tajemnice, dzisiejsze wątpliwości i każde twoje wzruszenie... wszystko to staje się magią. Graj dla mnie, bo pragnę śmiać się i płakać jednocześnie, w kruchym rytmie śmiać się i opłakiwać moje trzeźwe szaleństwo, śmiać się i płakać nad drogą... która jest taka trudna... "

- Analizując szczegółowo pani repertuar, niemalże od razu można dostrzec trzy piosenki posiadające bezpośredni związek z czasem, który dane wam było przeżyć razem. "Pensami stasera" kojarzy się pani z miłością, dzięki "Lo senza lei" odczuwa pani obecność Czesława Niemena jeszcze mocniej, a "Musica Magica" to wasze serca, które się złączyły. Ja jednak jestem głęboko przekonany, że istnieje jeszcze czwarta, o wiele później napisana piosenka, która nawiązuje do tamtych chwil i emocji.

fot. Jerzy Płoński (źródło: fan page Faridy na Fb)
- Jaką pan ma na myśli?

- "Abbrutita non sarò". Czy dobrze mi się wydaje?


- Tak, całkowicie się zgadzam.

- Kiedy ona powstała?

- Jakieś 18 - 20 lat temu.

- Czyli na kilka lat przed śmiercią Czesława Niemena. Co chciała pani tą piosenką wtedy wyrazić?

- Chciałam wyjść ze stanu smutku i melancholii, z którego tak naprawdę ani ja, ani on nigdy nie wyszliśmy.

- Włoski dziennikarz Giuliano Zunino powiedział o pani w roku 1997 następujące słowa: "Farida to najbardziej niezwykły głos naszej muzyki. Nigdy nie popadła w banał i komercję. Nigdy też nie uległa muzyce niskiej jakości". Jak pani myśli, dlaczego tak bardzo obniżył się poziom artystyczny współczesnej muzyki popularnej? Dlaczego słyszymy dziś coraz więcej tekstów traktujących o niczym opakowanych w tragicznie słabe melodie?

- Obecnie myśli się jedynie o zysku materialnym i dotyczy to praktycznie wszystkiego. Producentom zależy tylko na jak najszybszej sprzedaży piosenek, a nie - jak dawniej - na tym, by posiadały niebanalną melodię i mądre przesłanie i tym samym, aby pozostały na zawsze zapamiętane.

- Czy odrodzi się jeszcze kiedyś szczera muzyka?


- Mogę mieć jedynie taką nadzieję.

- "Przeraża mnie wszelkie zło, które uderza bezpośrednio w dzieci począwszy od narkotyków, aż po sytuacje i miejsca, w których muszą walczyć, aby rozwijać się intelektualnie." - powiedziała pani w jednym z wywiadów. Z drugiej jednak strony niemal na każdym kroku zauważyć można dziś budzące trwogę powszechne uzależnienie młodych ludzi od smartfonów, słuchawek i tak zwanej wirtualnej rzeczywistości.

- Moim zdaniem jest to bardzo niepokojące zjawisko, które w skrajnym przypadku może doprowadzić ludzkość nawet do wyobcowania. Wielokrotnie obserwuję sytuacje, kiedy młodzi ludzie wybierają się gdzieś całą grupą, a już po kilku chwilach każde z nich siedzi w ciszy zapatrzone w swój telefon. Pomimo wszystko, staram się jednak nie wybiegać zbyt mocno w przyszłość i nieustannie analizować te zagrożenia, których wachlarz wraz z rozwijającą się technologią rośnie z każdym dniem. Staram się raczej koncentrować głównie na dniu dzisiejszym. 

- Jest pani artystką wielu dziedzin. Niewiele o tym się mówi, ale pięknie maluje pani na szkle, uwielbia pani także układać kompozycje kwiatowe. Od kiedy pani się tym zajmuje i która z tych pasji pozamuzycznych pochłania panią najbardziej?


- Odkąd pamiętam, zawsze lubiłam wymyślać przeróżne kompozycje. najbardziej jednak pochłaniało mnie zawsze upiększanie wnętrz i projektowanie odzieży.

- Lubi też pani przebywać w kuchni. a tortellini w rosole oraz makaron alla palermitana z bułką tartą i sardynkami to podobno pani szczególnie ulubione potrawy. Najbardziej jednak uwielbia pani kurczaki...

- (śmiech)

- Podobno Czesław Niemen specjalnie dla pani w siermiężnych czasach PRL-u dokonał niemożliwego i... zorganizował rożen. A teraz padnie pytanie, które narodziło się w mojej głowie, od momentu, kiedy tylko się o tym dowiedziałem - gdzie smażyliście te kurczaki? Na balkonie?

- W tym mieszkaniu nie było balkonu (śmiech). Rożen stał na parapecie, a my na czas pieczenia otwieraliśmy okna.

- W latach 1995- 2005 zrobiła pani sobie 10-letnią przerwę i przestała pani występować. Dlaczego?


- Od czasu do czasu mam takie momenty, że nie chce mi się nic z siebie dawać.

- Czym się wówczas pani zajmuje?

fot. Sławek Orwat
- Wszystko czyszczę, poleruję, układam kwiaty, studiuję Biblię.

- Czym dla pani jest Chrześcijaństwo?

- Kochać Boga i ufać Jego miłosierdziu wpatrując się w Miłość, jaką zesłał nam w postaci Jezusa, który stał się naszym Zbawicielem poprzez cierpienie, jakie złożył w ofierze za nasze grzechy. Gdyby wszyscy ludzie chcieli dostrzec wielkość tego, co stało się na Golgocie, świat byłby dziś o wiele lepszy, bo ludzie nie czyniliby aż tyle zła.

- Są jednak i tacy, którzy mają do Boga żal za to, że tak słabym i niedoskonałym istotom, jakimi jesteśmy, podarował wolną wolę, która jest według nich bezpośrednim powodem takiego ogromu zła.

- Nam nie wolno Boga osądzać. On po to podarował nam rozum i wolną wolę, abyśmy sami dokonywali właściwych wyborów w oparciu o dary Ducha Świętego. Człowiek posiada w sobie wiele dobroci i uczciwych intencji, ale nie wolno nikomu zapominać, że często jesteśmy słabi i wychodzi z nas wtedy zazdrość czy złość. Ja też czasami przestaję podobać się samej sobie i wtedy staram się odnajdywać u siebie te cechy, które każąc nam czynić dobro, powstrzymują nas przed czynieniem zła. To jest jedyna droga. Innej nie ma.


Jeszcze szczypta prywaty, bo... do dziś się szczypię, by wierzyć, że nie śnię
- Dzięki literaturze i kinematografii, a zwłaszcza na podstawie takich filmów jak "Ojciec Chrzestny" wytworzył się pewien stereotypowy obraz Sycylijczyka.

- Mafia istnieje na całym Świecie.

- Antysystemowcy twierdzą nawet, że największą stanowią politycy.

- Przede wszystkim oni!

- 16 lutego 2009 roku wystąpiła pani na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu z okazji 70. urodzin Czesława Niemena. W roku 2017 pani koncert wypełnił po brzegi salę World Trade Center na terenie Międzynarodowych Targach Poznańskich. Wystąpiła wówczas pani z zespołem w składzie: Daniel Troczewski - instrumenty klawiszowe, organy Hammonda, Janusz Musielak - gitara, Przemysław Lisiecki - perkusja oraz pani mąż Amerigo Colaprisca - bas. 22 maja tego roku zaśpiewała pani w Poznaniu podczas pokazu mody. W dniach 28 - 30 czerwca tego roku wystąpi pani na 15. Ogólnopolskim Zlocie Miłośników Muzyki Czesława Niemena w Białogardzie, natomiast 6 października zaśpiewa pani w szwedzkim Malmö. Ostatnio coraz częściej można panią zobaczyć w Polsce. Lubi pani u nas występować?

Farida ze swoim mężem Amerigo Colaprisca - bardzo cenionym basistą, który nieustannie towarzyszy jej w życiu i na scenie (fot. Sławek Orwat)

- Kocham Polskę. Jesteście wspaniałym narodem i niesamowicie wrażliwą publicznością, a przede wszystkim wasza Ziemia wydała człowieka, który na zawsze będzie w moim sercu. Dlatego śpiewać dla was to dla mnie coś więcej niż tylko śpiewać.


fot. Śławek Orwat
- Wszyscy pamiętamy pani przepiękne piosenki z lat 70-tych jak i te powstałe znacznie później. "Brucia ragazzo brucia", "Vedrai, vedrai", "Pensami stasera", "Rodolfo Valentino", "Eccoci Qua", "Le mie radici" , "La tempesta", "Lui è un angelo", "Io per lui", "Abbruttita non sarò" jak i te, o których wspominaliśmy w tej rozmowie już wcześniej. Która z nich jest pani najbardziej ulubioną?

- "Vedrai, vedrai", "Pensami stasera", "Io senza te"...

- Czy pani dzieci są także muzycznie utalentowane?

- Jonathan gra na perkusji, prowadzi szkółkę gry i ma ciągle głowę w chmurach. Jest bardzo sentymentalny. Martina natomiast uwielbia "koncerty" czwórki swoich dzieci (śmiech). Oboje są niezwykle uczuciowi.

- Urodziła się pani na zboczu Etny. Czy kiedykolwiek z tego powodu zrodziło się w pani poczucie zagrożenia?

- Nigdy.


- A propos słowa "nigdy"... nigdy prawdopodobnie nie byłoby mi dane z panią się tak blisko spotkać, gdyby nie pani Maria Gutowska - pierworodna córka Czesława Niemena.

- Kocham ją bardzo!

Farida przytule Marię Gutowską - córkę Cz. Niemena (fot. Stefan Figlarowicz)
- W wywiadzie, jaki przeprowadziłem z nią nie tak dawno, pani Maria powiedziała następujące słowa: "Farida - jedyna miłość, jaką świadomie było mi dane u ojca obserwować i jedyne dzielone ze mną jego osobiste szczęście. A potem osobisty dramat. Doświadczenie niepowtarzalne, gdyż miłości moich rodziców już nie widziałam, a miłość do drugiej żony, Małgorzaty działa się z daleka ode mnie. Dlatego właśnie tę miłość tak zapamiętałam od czasu koncertu w Sopocie, gdy podczas ich wspólnych tras po Polsce, ojciec specjalnie przywiózł mnie do Opery Leśnej i przedstawił Faridzie. Jej gest serdecznego przytulenia obcego i okazuje się, bardzo bliskiego dziecka, pozostanie ze mną na zawsze z wdzięcznością, która wyposaża na lata. Do dnia dzisiejszego jesteśmy sobie z Faridą bardzo bliskie. Ona widzi we mnie swojego Niemena, a ja w niej mojego szczęśliwego ojca. Ojca już nie ma, ale ciągle żyje jego wielkie, chociaż krótkotrwałe szczęście. Czasami tyle musi wystarczyć". Kim dla pani jest Maria Gutowska?

- Maria jest dla mnie bardzo ważną osobą. Jest żyjącym kawałkiem Niemena.


* Moja nieśmiała próba przetworzenia gotowego tłumaczenia internetowego piosenki "Musica Magica" w sposób bardziej zrozumiasłe dla polskiej duszy z zachowaniem sensu tekstu oryginalnego Faridy.

Zdjęcia wykorzystane w wywiadzie pochodzą bezpośrednio od córki Czesława Niemena (3), od Hieronima Dymalskiego nadesłane przy okazji poznańskiego koncertu Faridy sprzed kilku lat. Są również zdjęcia mojego autorstwa (wykonane podczas realizacji wywiadu) oraz fotografie, które zostały użyczone przez samą Faridę i pochodzą z jej fan page na Facebooku.

Autor wywiadu gorąco dziękuje Marii Gutowskiej oraz paniom Ludmile (gospodyni spotkania) oraz Basi (tłumaczce) za wszelką pomoc i życzliwość, dzięki której to spotkanie mogło dojść do skutku.

piątek, 31 maja 2019

Teatr przenika do DNA - z ukraińską śpiewaczką, aktorką, kompozytorką i eseistką Roksaną Vikaluk rozmawia Sławek Orwat

Roksana Vikaluk (fot. Wolfram Spyra)

Sławek Orwat: Znajdujemy się w Teatrze Polskim we Wrocławiu - scena im. Jerzego Grzegorzewskiego. Zagrasz dziś główną rolę muzyczną w spektaklu "Xięgi Schulza" w reżyserii Jana Szurmieja. Jak trafiłaś do Wrocławia i z czym kojarzy ci się ten dzień?


Roksana Vikaluk: To był marzec 2018. Poranek był chłodny, ale słoneczny i wspaniały pod każdym względem. Przyjechałam do Wrocławia wczesnym świtem tuż po premierze "Chumesz lider" w Teatrze Żydowskim w Warszawie, z którym współpracuję od wielu lat. Jan Szurmiej powiedział - odsapnij. Wypiłam kawę i już po chwili oprowadzał mnie po Teatrze, opowiadał mi jego historię i podkreślał swoje przywiązanie. Opowiedział mi także o tym, jak paliła się scena główna oraz o jej odbudowie. I rzeczywiście przód sceny Teatru Polskiego jest nowy, ale jego serce jest stare.

Z mamą i tatą w rodzinnym Ternopilu - 1978
- Jako licealista, w latach 1979 - 1983 obejrzałem tu niemal wszystkie spektakle z tego okresu. Należałem wtedy do pamiętnego "Klubu 1212", którego nazwa pochodziła od ilości miejsc na widowni. Dzięki przynależności do tego klubu mogłem spotykać się z takimi znakomitościami teatru tamtych czasów jak: Kazimierz Dejmek, Igor Przegrodzki czy Jerzy Krasowski.

- O tych osobistościach Jan Szurmiej także wspominał.


- Urodziłaś się w Tarnopolu. Jakie posiadasz korzenie narodowościowe i w jakich okolicznościach znalazłaś się w granicach Polski. 

- Z pochodzenia częściowo jestem Ukrainką, częściowo Żydówką, a że w Polsce spędziłam już niemal połowę życia, Polskę traktuję jak swoją drugą ojczyznę. 


Ternopil 1980


- Jakim miastem jest Tarnopol?

- Jest to pełne zieleni, zadbane miejsce wypoczynku i rekreacji z jeziorem i zamkiem położonymi w samym centrum. Turystów w Tarnopolu jest więcej, niż hotele są w stanie pomieścić. W 1939 roku miasto zostało sowietyzowane. O jego polskich korzeniach mówiło się tyle co nic, i że nazwa Tarnopol pochodzi od "tarnowe pole", nie od jego założyciela hetmana Jana Amora Tarnowskiego.


Jednak duch sowiecki był tam mało wyczuwalny, a teraz zanika całkowicie. Ternopil (nazywa się tak od 1945 r.) należał i należy nadal do najbardziej świadomej części Ukrainy, czyli do zachodniej. Obecnie mieszkańcy znają historię swojego miasta i szanują jego polskie korzenie. Wiele mieszkańców swobodnie posługuje się też językiem polskim.

Ternopil 1984
- Mówiłaś płynnie po polsku, kiedy tu przyjechałaś?

- Orientowałam się w języku polskim. W związku z tym, że moja rodzina - tata i mama są wielkimi miłośnikami Polski, a zwłaszcza polskiej kultury, radio zawsze grało u nas po polsku. Mieliśmy też polskie czasopisma. Podobnie jak dzieci w Polsce, zawsze mieliśmy z bratem Misia, rodzice natomiast czytali Przekrój, Urodę i Szpilki.


- Posiadasz polskie obywatelstwo?

- Tak, od dwóch lat.

Szkoła średnia - 1986
- Zawsze byłaś świadoma swojego talentu, czy ktoś pomógł ci go odkryć?


- Nikt z rodziny nie mówił mi - "dziecko, masz talent", natomiast zawsze słyszałam - "dziecko, musisz dużo pracować". Jednocześnie zawsze szanowano moje zdolności, podkreślano, że warto się rozwijać, a rodzice ogromnie wspierali i wspierają mnie w tym do dziś.

Roksana Vikaluk - obraz N. Kyrylovej
- Wcześniej śpiewałaś, czy grałaś na fortepianie?

- Najpierw śpiewałam. Dziadek uczył mnie piosenek ukraińskich, a babcia żydowskich. W tych dwóch kulturach wyrastałam. Polska też była. Tato nucił polskie piosenki i chociaż nie wszystko jako dziecko rozumiałam, to coś tam pod nosem sobie pszepszpszepszałam (śmiech). A potem chciałam już wszystkiego. Kochałam tańczyć, kochałam teatr, chciałam grać na fortepianie... Dość dobrze to pamiętam, miałam wtedy 4 latka, jak gdzieś widziałam tańczących ludzi, to i ja chciałam tańczyć, jak widziałam grających, to chciałam grać. Tata i mama zawsze to wyczuwali i pytali - a ty chcesz? Rodzice i brat obserwowali mnie i jak tylko widzieli, że coś próbuje robić, pytali - chciałabyś tańczyć?, albo - chciałabyś grać? Z mojej strony zawsze była odpowiedź - tak! Śpiew w mojej rodzinie był zawsze, więc na początku śpiewu się nie uczyłam. Owszem, chodziłam na zajęcia do szkolnego zespołu dziecięcego i do chóru, natomiast od czwartego roku życia i przez kolejne 5 lat profesjonalnie zaczęłam zajmować się baletem. Bardzo dużo mi to w życiu dało i wciąż daje. Równolegle rozpoczęłam naukę gry na fortepianie. Nadszedł jednak taki czas, że musiałam wybierać i wybrałam fortepian.


Co do śpiewu, to profesjonalnie naukę zaczęłam pobierać dopiero w wieku 19 lat. Były to lekcje prywatne u genialnego pedagoga, wspaniałego tenora klasycznego Mykoły Bolotnoho, w Tarnopolu. To ten wspaniały człowiek pomógł mi uwierzyć, że będę mogła śpiewać. Notabene, na początku zajęć raczej nic na to nie wskazywało.

fot. Wolfram Spyra
- Ukraina wydała wielu znakomitych artystów. 

- Tak, nasza ziemia jest niezwykle żyzna dosłownie i w przenośni. Taki mamy klimat, takie mamy powietrze. Nie wiem, jak to określić... chyba mamy to w genach. Ukraina, podobnie jak Włochy, zawsze śpiewała. To jest bardzo rozśpiewany naród. Mamy tak przepiękne pieśni i tak niesłychanie bogate dziedzictwo kulturowe, że jest mi zawsze smutno, kiedy ludzie, którzy niezbyt dobrze się w tym orientują, mówią – o, pieśń np. rosyjska – to super. A ukraińskie... a co to tam, to nic takiego.


Teatr Żydowski w Warszawie
A dzieje się tak dlatego, że kultura Pramatki mów słowiańskich po prostu nie jest znana na Świecie. Takie są realia. Polski naród też ma kolosalny twórczy potencjał, a co najważniejsze, Polacy są tego świadomi. To chyba taka nasza słowiańska natura... Na przykład, tradycję polskiego plakatu uważa się za jedną z najlepszych na Świecie. Polska specjalizuje się w filmie, w latach 80-tych była też znakomita epoka teatru. Obecnie Teatr w Polsce jak najbardziej przechodzi metamorfozę, rozwija się, obfituje w nowe formy wyrazu, tyle że do mojego gustu niewiele przemawia z tego, co jest proponowane, zwłaszcza na tych bardzo dużych, znanych scenach. A polski jazz!!! Każdy naród ma jakieś swoje mocne strony artystyczne. Naród ukraiński posiada typowe, bardzo silne w swym potencjale, ale że historia nigdy nas nie oszczędzała, często nasz dorobek był niszczony, a nowe style były prześladowane, wraz z ich prekursorami. Teraz odradzamy się, a wojna z Rosją odgrywa w tym procesie swoją bardzo istotną rolę.

- Jak poznałaś Józefa Skrzeka?

- Byłam wtedy bardzo młoda, miałam 23 lata. Józek zauważył mnie na jakimś jamie, a potem znalazł mnie w szkolnej bursie w Gliwicach, gdzie mieszkałam. Pamiętam, że zadzwonił na centralny numer, bo w połowie lat 90-tych nie było jeszcze komórek i natychmiast zaproponował mi współpracę. Wówczas raczej nie do końca zdawałam sobie sprawy z tego, co to dla mnie oznacza. Nie byłam w stanie sobie tego wyobrazić, po pierwsze – z przyczyn wiekowych, jak i w wyniku zerowego doświadczenia w polskich realiach. Dziś z perspektywy lat oczywiście doskonale wiem, jak ważne dla mojego rozwoju muzycznego było tamto spotkanie, a samego Józefa Skrzeka uważałam i nadal uważam za mojego ojca artystycznego. Bardzo dużo od niego się nauczyłam i gdybym miała w kilku słowach określić jego wielkość, to powiem tak - kolosalna, nieprawdopodobna i czasami ponadludzka siła wewnętrzna. Ogień olimpijski!


- Jak trafiłaś na Górny Śląsk?

fot. Aleksandra Mleczko
- Kiedy zamknięto w Tarnopolu klub jazzowy, zdążyłam już wcześniej zakosztować sceny i nie chciało mi się pracować wyłącznie w szkole w charakterze nauczycielki. Dla mnie istniał już tylko jazz i muzyka klasyczna! Nic poza tym. Był początek lat 90-tych. Było nas kilkoro i zastanawialiśmy się, co z sobą począć.


Wszyscy w tamtych czasach gdzieś wyjeżdżali grać i pamiętam, że wówczas do Polski już się nie jeździło. Nasza czwórka jednak stwierdziła, że pojedziemy właśnie tam. Byłam najmłodsza.

Teatr Żydowski w Warszawie
Oni byli około dziesięć - kilkanaście lat starsi. Ponieważ niedaleko Tarnowskich Gór prowadził firmę pewien człowiek, który chciał, żebyśmy dla niego robili prezentacje koncertowe, przez kilka miesięcy współpracowaliśmy. Niestety, ciągle słyszeliśmy od niego narzekania, że nie ma pieniędzy. Moi znajomi porozjeżdżali się po Ukrainie, Turcji, zatrudnili się na statkach. Dla mnie nic oprócz jazzowej Polski już nie istniało i tak jak stałam, pojechałam wprost na Wydział Jazzu i Muzyki Rozrywkowej Akademii Muzycznej w Katowicach. Mimo, że bez problemów zdałam egzamin z wokalistyki jazzowej, w związku z tym, że nie posiadałam polskich papierów, musiałabym zapłacić ponad 5 tysięcy dolarów za rok szkolny. Takie były warunki Ministerstwa Kultury. Początki miałam więc potwornie ciężkie. Były nawet momenty, że nie miałam co jeść. Byłam pełna rozterek. Do teatralnego chóru nie chciałam iść, bo chciałam śpiewać solo, a śpiewać solo wtedy jeszcze nie potrafiłam. Na szczęście z czasem jakoś wszystko zaczęło się układać. Dość znany muzyk Wojtek Sanocki zauważył mnie jako pierwszy, jeszcze zanim pojawił się kontakt z Józefem Skrzekiem. To od Wojtka dowiedziałam się wiele o podstawach jazzu oraz improwizacji. Wspólnie też zagraliśmy kilka koncertów, występowaliśmy ze standardami jazzowymi. Notabene, w tamtym czasie odkryłam dla siebie wyjątkową perłę, którą jest Śląski Blues. Jan "Kyks" Skrzek, Jerzy "Kawa" Kawalec, Michał Giercuszkiewicz, Andrzej Urny... i klub "Leśniczówka" a parku Chorzowskim... a jeszcze był w Tarnowskich Górach wspaniały zespół Mr Koala, teraz Koala Band. Miałam wielki zaszczyt oraz byłam po prostu po ludzku szczęśliwa poznać tych wszystkich niesamowitych muzyków oraz też z niektórymi grać.

- Jak znalazłaś się w Warszawie?

- Pamiętam trzy takie momenty. Pierwszy z nich to połowa lat 90-tych. Dostałam się akurat na Akademię Muzyczną w Katowicach i wraz z moimi znajomymi z Tarnopola pojechałam do Warszawy. Tam poszłam do Ministerstwa Kultury w sprawie przyznania stypendium.


Był koniec lata. Wysiadłam na dworcu ubrana w hinduską spódnicę i klapki, przez co wyglądałam tak, jakbym dopiero co wróciła z plaży (śmiech). Miałam wtedy 22/23 lata i doskonale pamiętam ten zdziwiony wzrok elegancko ubranej, w wysokich szpilkach pani z Ministerstwa, kiedy tak ubrana dopytywałam się o możliwości dofinansowania mojej edukacji muzycznej.

Józef Skrzek i Roksana Vikaluk - 1997
Druga wizyta w Warszawie to rok 1998. W Filharmonii Warszawskiej odbywał się koncert zespołu SBB. Był Józek Skrzek, Anthimos Apostolis i Mirek Muzykant (bębny), a ja wystąpiłam wtedy przed nimi jako support, a że wówczas przechodziłam swoją pierwszą fazę zakochania w instrumentach elektronicznych, miałam wystąpić z towarzyszeniem właśnie elektroniki.


Teatr Żydowski, "Marzec '68. Dobrze żyjcie - to najlepsza zemsta"
fot.Magda Hueckel
W ostatniej chwili dowiedziałam się, że niezbędny instrument klawiszowy niestety nie dojedzie (własnego wtedy nie posiadałam) i będę zmuszona całą suitę, jaką przez miesiąc aranżowałam, zagrać z fortepianem. Miałam na tamtą chwilę niewiele doświadczenia plus godzinę czasu na przełożenie mojego programu na fortepian. Ostatecznie wystąpiłam, przypłaciwszy za tamten koncert ciężką nerwicą. Występ został bardzo dobrze przyjęty, ale mnie ta sytuacja wówczas przerosła. Jednocześnie zdobyłam kolosalne doświadczenie. Rok później miało miejsce moje trzecie spotkanie z Warszawą, a powodem ponownie był... Józef Skrzek. Tym razem było to 25-lecie SBB w Sali Kongresowej. Ogromna, wielogodzinna impreza. Zostałam zaproszona do zaśpiewania wokalizy do pieśni Józka Skrzeka "Erotyk". Była tam także Halina Frąckowiak, był śp. Tadeusz Nalepa, Tomasz Szukalski i wiele innych znakomitości, w tym także Ewa Bem. Józek wówczas podprowadził mnie do pani Ewy i powiedział - Roksi, Ewa, poznajcie się, bo warto. Spojrzałyśmy na siebie i pani Ewa powiedziała - posłucham twojego śpiewu dzisiaj.


Berlin 2013
Potem zawiązała się dłuższa rozmowa, byłam szczęśliwa wyrazić swoją wdzięczność pani Ewie, zwłaszcza za płytę Żyj kolorowo, która podtrzymywała mnie na duchu w bardzo trudnych chwilach, gdy... nagle ta kobieta, od której buchało nieopisane ciepło i dobra energia, z niesamowitym uśmiechem i czarnymi, błyszczącymi oczami, powiedziała - chciałabyś się uczyć? Odpowiedziałam - chciałabym, ale jestem właśnie po ciężkich przejściach związanych z uczelnią w Katowicach i po prostu się boję, na co ona - wykładam akurat w szkole na Bednarskiej, nie bój się i idź na te egzaminy. Pozbierałam się więc do kupy, pojechałam na egzaminy i dostałam się do jej klasy, a później za dobrą naukę zostałam zwolniona z opłat. Oficjalnie Ewa Bem była moją wykładowczyni w Policealnym Studium Jazzowym przy ul. Bednarskiej, ale nieoficjalnie był to mój dobry, matczyny duch, który mnie wspierał. Bardzo wiele dobrego doświadczyłam współpracując z panią Ewą, ogrom nauczyłam się i bardzo wiele jej zawdzięczam.

- Chyba dopiero zespół Mizrah zakorzenił cię w Warszawie na dobre?

Koncert dyplomowy Roksany Vikaluk:: przy pianie - A.Jagodziński, Bass - A. Cegielski, drums.- C.. Bartkowski, flet R. Borowski, tp. - R. Majewski, ss.- M. Kulenty
- Dziewięć miesięcy po tamtym spotkaniu z Ewą Bem znalazłam się na stałe w Warszawie. W szkole prowadzili wykłady muzycy, których znałam wyłącznie z okładek winyli jeszcze z dzieciństwa, na przykład, Kazimierz Jonkisz, Trio Jagodzińskiego, z którym później częściowo zagrałam mój dyplom czy prowadzący zajęcia big-bandu Zbigniew Namysłowski...


Był to też czas, kiedy te wszystkie obecnie znane nazwiska, które porozjeżdżały się po świecie, można było spotkać wśród studentów w szkole na Bednarskiej. Znakomici Agnieszka Skrzypek, czyli Aga Zaryan, Michał Jaros, Jan Smoczyński i wiele innych.

Jazz in Kyiv 2016 (fot. Olexandr Zubko)
Dzięki byciu w tamtej niesamowitej atmosferze, dzięki moim nauczycielom, weszłam głęboko w tajniki jazzu. Pamiętam moment, kiedy nauczyłam się, złapałam nerw swingowania. Boże drogi... ile Michał Tokaj, wspaniały muzyk, mój nauczyciel od fortepianu, włożył w to serca! On mi wtedy całą duszę oddał, ale nauczyłam się. Zapaliłam się wtedy do nauki do tego stopnia, że nawet jak wychodziłam ze szkoły, to tylko na krótko. Przesiadywałam w niej od rana do nocy. Nareszcie dorwałam się do uczelni, czego całe życie pragnęłam.

Teatr Polski we Wrocławiu - spektakl "Xięgi Schulza"
Chodziłam bardzo szczęśliwa, a z tej radości świeciłam tak, że mogłabym być elektrownią (śmiech). Pamiętam nawet jak Jasiu Smoczyński, znakomity pianista, zapytał mnie kiedyś - Roksi, dlaczego ty taka szczęśliwa ciągle chodzisz, a ja mu na to - Janek, ja bym ci powiedziała, ale to jest długa i bardzo smutna historia. To właśnie tam doznałam po raz pierwszy szczęścia w sposób świadomy. Jednak już wówczas, zaczynając naukę w szkolę bardzo dobrze wiedziałam, że chcę pójść własną ścieżką muzyczną. Kiedy przyjechałam do Warszawy, miałam tylko trzy skomponowane przez siebie utwory, ale to właśnie na Bednarskiej powstały następne. Tak, jazz już wówczas był mocno we mnie. Tyle że im więcej nim nasiąkałam, tym bardziej czułam się zainspirowana, żeby robić coś swojego i tak powoli rodził się mój Mizrah, co po hebrajsku oznacza Wschód. Motywem głównym do zrodzenia się we mnie tamtych, jak i obecnych kompozycji, służy Jego Wysokość Kontrast doświadczeń. Ten wątek naświetlę trochę później.

- Jaki był skład tego zespołu?

- Ryszard Borowski na flecie, Piotr Aleksandrowicz na gitarze, Wojciech Traczyk na kontrabasie i Michał Trela na bębnach. Oprócz doświadczonego muzyka Ryszarda Borowskiego, każdy z tych młodzieńców był wyjątkowy, fantastyczny. To był nie tylko mój pierwszy zespół, ale też wraz z nimi nagrałam swoją pierwszą płytę Mizrah. Graliśmy etniczna muzykę zainspirowaną jazzem.


Powstanie płyty? To wszystko działo się bardzo szybko, wręcz błyskawicznie. Założyliśmy zespół, przez rok graliśmy standardy jazzowe w moich opracowaniach, dochodziły też moje własne kompozycje, a coś aranżowaliśmy wspólnie. 

Teatr Rampa Warszawa - spektakl "Jaskółka" (fot. Jacek Szymczak)
Pozbieraliśmy potem to wszystko do kupy i w konsekwencji na moim dyplomie w połowie zagraliśmy jazzowe standardy w moich oraz częściowo Andrzeja Jagodzińskiego opracowaniach – jak już wspominałam, z Triem Jagodzińskiego – a w połowie moje kompozycje z zespołem Mizrah.

Magazyn "Jazz Forum", 2002
Kiedy kończyliśmy szkołę, materiał na płytę już prawie w całości był gotowy. Podczas egzaminów końcowych z polecenia Giny Komasy trafiliśmy na festiwal Nowa Tradycja, którego przewodniczącym był wówczas Czesław Niemen, na rok przed śmiercią. I to właśnie on wręczył nam wtedy Nagrodę Specjalną w postaci nagrania płyty.

- Jak trafiłaś do teatru?

- To był rok 2006. Tak naprawdę Teatr zawsze mnie pociągał, ale znając swoją emocjonalność, bałam się w nim zatracić. Najbardziej bałam się ról dramatycznych i tego, że nie wytrzymam ich psychicznie. Zaczęło się od niewielkich występów z koryfeuszami starej Warszawskiej Romy Witem Michajem oraz Lacym Wiśniewskim, wybitnym tenorem klasycznym Gennadym Iskhakovem wraz z wspaniałą roztańczoną i rozśpiewaną grupą artystów, z cygańskim programem muzycznym w Warszawskim Teatrze Żydowskim.


"Taki jeden dzień" Teatr Rozrywki w Chorzowie 2013 fot. Mirosława Łukaszek
Po tych występach Szymon Szurmiej, ówczesny dyrektor Teatru, zaprosił Witta, Gennadya, Lilianę Cercel oraz mnie do udziału w spektaklu "Tradycja". Z Teatrem Żydowskim współpracuję do dziś. Później przez dwa sezony w Teatrze Rampa grałam w spektaklu "Jaskółka" według Turgieniewa w reżyserii Żanny Gerasimowej. Zrobiłam muzykę do spektaklu oraz wcieliłam się w jedną z dwóch postaci głównych. Tam po raz pierwszy odkryłam teatr w sobie, czyli odnalazłam to "coś", co w pełni mogę dać teatrowi. Wiele zawdzięczam też żonie Szymona Szurmieja, obecnej dyrektor Teatru Żydowskiego Goldzie Tencer, dzięki której odkryłam dla siebie poezję żydowską, na przykład takich autorów jak Itzik Manger, Icyk Fefer, czy Lejb Kvitko. No i mojemu zespołowi Teatru, wspaniałej rodzinie o niepowtarzalnym klimacie i potencjale. Teatr ma to do siebie, że jeśli już zatrzymasz się w nim na dłużej, to on zaczyna wchodzić w każdy twój zwój, w każdą twoją żyłę, w całą twoją osobowość i zaczyna być częścią twojego DNA. Kiedy po raz pierwszy przyszłam do teatru, dostałam warunek - żadnej statyczności, a wówczas, jak większość muzyków, miałam problem ze zrobieniem na scenie kroku w prawo lub w lewo! A w teatrze na scenie trzeba umieć robić wszystko.


Kiedy odnalazłam teatr w sobie, to za każdym razem wychodząc na scenę jako muzyk, nie potrafię już ustać w jednym miejscu. Mnie nosi! Teatr też daje ci swobodę do tego stopnia, że na scenie nie istnieje dla ciebie pojęcie "pomyłka". Pomyłkę po prostu musisz ograć i jest to wręcz super okazja, żeby zobaczyć, na jakim poziomie aktualnie jesteś, bo teatr to także improwizacja.

"Xięgi Schulza" Teatr Polski we Wrocławiu
- W jakiej konwencji utrzymana jest sztuka "Xięgi Schulza"?

- Zamysł tego spektaklu powstał w wyobraźni Jana Szurmieja, czyli jego twórcy, około pięciu lat temu, i przez kolejne lata dojrzewał. Jest to sztuka muzyczno-dramatyczna. Wielowarstwowa, wieloplanowa. Mistyczna, ukazująca w pełni substancję subtelnego piękna całej postaci, którą jest Bruno Schulz. Jest w niej dużo śpiewu i tańca, ale jest też dużo monologów i dialogów.


Około 50 osób, w tym zespół techniczny, tworzą całość spektaklu, a jeszcze do tego fantastyczna scenografia (Wojciech Jankowiak) oraz nieprawdopodobna ilość przepięknych kostiumów (Marta Hubka). Tak naprawdę, Jan stworzył planetę teatralną "Schulz" i zaludnił ją nami. A my podchwyciliśmy ideę i tak powstał ten wspaniały organizm "Xięgi Schuza". Jan Szurmiej jako wielki wizjoner teatru, ciągle poszukuje.

Teatr Polski "Xięgi Schulza" (fot. Jan Oborski)
Zawsze oryginalny, pełen świeżych pomysłów pozostaje jednak wierny swojemu unikalnemu stylowi. Jest człowiekiem, który ciągle się uczy i nieustannie stawia sobie coraz to nowe wyzwania, a charakter wyobraźni Jana jest wprost zdumiewający. Dzięki "Xięgom Schulza" miałam wspaniałą okazje, aby w najdrobniejszych szczegółach obserwować, jak powstaje jego dzieło.


Chodziłam na próby dramatyczne, czyli wówczas, kiedy nie byłam potrzebna na scenie i byłam świadkiem unikalnego procesu, którym jest praca aktorów nad ich rolami.

- Jak aktorki poradziły sobie z wszechobecną schulzowską cielesnością?

Teatr Polski "Xięgi Schulza" (fot. Jan Oborski)
- Z przyjemnością (śmiech). Chociaż najpierw doświadczały pewnego rodzaju oporu. Schulz bez erotyzmu to nie jest Schulz, a Jan potrafił to przekazać i przekonać aktorów. W jego sztukach mnóstwo jest erotycznych metafor, a i tym razem miał w tej dziedzinie ogromne pole do popisu przy okazji pokazania ulicy czerwonych latarń, nazwanej przez Schulza Ulicą Krokodyli. Ta oto nazwa została przeniesiona do spektaklu. Poza tym, doskonale został pokazany w sztuce świat narkotycznych marzeń sennych, oniryzmu i świadomego odrealnienia.


Notabene, powszechnie wiadomo, że świat realny po prostu Schulza przerażał. Chciałabym skupić szczególną uwagę na języku spektaklu. Otóż, są to oryginalne, tzw. żywcem wyjęte fragmenty tekstów Schulza, tyko nieznacznie opracowane. Język schulzowski jest wielce szczególnym językiem, pełnym unikalnych idiomów. Nawet profesjonalni aktorzy dramatyczni biorący udział w spektaklu mieli kłopoty. A ja?! O tym – dalej.

Teatr Polski "Xięgi Schulza" (fot. Jan Oborski)
- Kto w tej sztuce jest odpowiedzialny za muzykę?

- Autorem muzyki jest genialny, młody kompozytor Marcin Partyka. W związku z tym, że ja wykonuję w tej sztuce główną rolę śpiewaną, Marcin zapytał mnie - czego bym chciała? Ja na to - wszystkiego! plus wyzwania. Dobrze - odparł. Tak się stało: klasyka, jazz, motywy ludowe ukraińskie oraz żydowskie – Marcin po mistrzowsku skomponował, poukładał te wątki, a do tego miałam możliwość improwizacji.


Nie dość, że te pieśni posiadają niesłychany ładunek emocjonalny, to na dodatek śpiewam je w takich rejestrach, w jakich dotychczas tylko wokalizowałam, ale nigdy jeszcze nie śpiewałam z tekstem i do tego z tekstem, żywcem wyjętym z tworów Schulza! Kiedy zobaczyłam materiał, to wiedziałam, że ostro muszę brać się do pracy, zbytnio nie rozmyślając nad poziomem jego trudności. Do premiery wówczas pozostawały tylko dwa miesiące.

Teatr Polski "Xięgi Schulza" (fot. Jan Oborski)
Gdybym wtedy zastanowiła się trochę dłużej, na przykład, czy zdołam nauczyć się tych wszystkich tekstów na pamięć, to na pewno bym się ich nie nauczyła. Wcieliłam się w tej sztuce w postać Lunarnej Bogini, na której spoczywa ogromna odpowiedzialność. Ten spektakl jest kilku-wymiarowy, dzięki czemu jest bardzo skontrastowany w swoich emocjach.


Przez większość sztuki stoję nieruchomo na specjalnym podeście, zawieszonym około 3 - 5 metrów nad sceną i śpiewam sama lub z zespołem, który żyje własnym życiem, tuż pode mną. Jednak razem i tylko razem tworzymy całość, jednym organizmem jesteśmy. Statyczna jestem, zachowuję neutralność mimiki praktycznie aż do jednej z ostatnich scen, sceny Chasydów, kiedy w końcu się uśmiecham i podnoszę rytualnie ręce.

fot. Phil Booth
Jest to wszystko bardo trudne, biorąc pod uwagę wspomniany już ładunek emocjonalny pieśni, ale dzięki właśnie statyczności fizycznej, przekaz pieśni nabiera niesłychanej mocy. I nawiasem mówiąc, jest to kolejne moje nowo zdobyte doświadczenie. 



- Wkrótce premiera twojej nowej płyty.

- Album nosi tytuł Personnages, czyli Postacie i jest to starannie dopracowane resume ostatnich siedmiu lat mojej scenicznej twórczości.

Albumem tym zapoczątkowałam kilku-płytowy cykl, a to wydawnictwo to jego pierwszy volumen. Drugi krążek z tej serii ukaże się jeszcze prawdopodobnie w tym roku. W ciągu ostatnich kilku lat pracy w teatrach oraz przy różnych innych okazjach nazbierało mi się około 50 utworów, które staram się teraz tak porozmieszczać na poszczególnych płytach, aby jak najlepiej pasowały do mojego zamysłu. Wszystkie utwory z tej płyty powstawały w bardzo różnych okolicznościach oraz w różnych momentach mojego życia i kiedy tego materiału uzbierało się już dość dużo, uznałam, że pora już zrobić podsumowanie w postaci płyty. W ciągu dwóch godzin powstała cała koncepcja albumu, zdjęcia na okładkę oraz jego tytuł, natomiast dobór utworów zajął mi aż dwa miesiące. Trudność polegała na tym, że każda z tych pieśni jest jak mini spektakl, jak opowieść wychodzącej na scenę postaci, stąd taki, a nie inny tytuł albumu. Muzyka to moje kompozycje oraz opracowane przeze mnie pieśni ludowe, zarówno, jak i wiersze awangardowych poetów ukraińskich i żydowskich.


Płyta powstała dzięki współpracy z wieloma wspaniałymi muzykami i teatrami oraz dzięki moim osobistym doświadczeniom. W porównaniu z moimi poprzednimi płytami na Personnages znacznie więcej jest ciszy, improwizacji, oraz zanurzenia w sakralnej muzyce żydowskiej, której próbkę można usłyszeć w końcowej scenie "Xiąg Schulza", kiedy śpiewam "Eyli, Eyli lomo azavtoni" - "Boże mój, czemuś mnie opuścił". No i zdecydowanie postawiłam tu na śpiew, mniej na kompozycję, aranżację. Z ogromną miłością pracowałam nad tą płytą.

Moon&Melody z Wolframem Spyrą - Berlin 2013 (fot. Marek Śliwowski)
- Od kilku lat współpracujesz z niemieckim instrumentalistą Wolframem Spyrą.

- Tak, jest to bardzo interesujący rodzaj współpracy. Nie tylko koncertujemy wspólnie, ale też prowadzimy warsztaty o prze-ciekawej tematyce, organizujemy oraz uczestniczymy w wystawach dźwiękowych. Ciągle się uczymy od siebie na wzajem! Wydaliśmy wspólnie dwie płyty:


Overture z muzyką osadzoną w twórczości ludowej i tekstami po polsku, ukraińsku, rosyjsku oraz w jidisz oraz Requiem – forma mszy żałobnej, lecz o światłym klimacie (analogowa elektronika, śpiew, fortepian, saksofon, melodyka). W kwietniu tego roku dzięki staraniom Holenderskiego wydawnictwa Groove Unlimited ukazała się następna nasza wspólna płyta InSPYRAtion... featuring ROKSANA, w której nie zabraknie brzmień elektronicznych analogowych, fortepianu oraz wątku ludowego śpiewanego.

Wolfram Spyra i Roksana Vikaluk .Prezentacji albumu inSPYRAtion... w Holandii (fot. Phil Booth)
Z Wolframem dużo razem jeździmy, dzięki czemu odnajdujemy wiele ciekawych inspiracji. Wolfram jest muzykiem elektronicznym klasy europejskiej wywodzącym się ze Starej Szkoły Berlińskiej. Spotkaliśmy się dzięki Józefowi Skrzekowi w roku 2009 podczas Festiwalu "Schody do nieba" odbywającego się w Chorzowskim Planetarium, gdzie jako jedyna kobieta na tym wydarzeniu reprezentowałam Ukrainę.


Był tam także Wolfram Spyra z Robertem Golą - Śląskim gitarzystą od lat mieszkającym w Niemczech. Od tamtego momentu minęło już dziesięć twórczych, spędzonych wspólnie z Wolframem lat.

- Jak postrzegasz to, co dzieje się w Ukrainie?



- Przeżywam to bardzo. Moi niektórzy koledzy aktorzy i reżyserzy, muzycy są teraz na froncie, ponieważ nie potrafią siedzieć w spokoju, kiedy trwa rosyjska agresja. Oni są także wdzięczni nam wszystkim - ukraińskim artystom działającym poza ojczyzną, bo w ich pojęciu dzięki temu, co tu robimy, tworzymy bardzo ważny propagandowy front, który buduje w Europie świadomość tego, czym jest Ukraina.


Już widać efekty naszej pracy, bo przecież jeżeli na płycie belgijskiego muzyka (Galactic Underground Johan Geens, 2017) pojawia się kompozycja napisana do słów naszego poety Iwana Franko, to jest to żywy dowód, że, w tym wypadku, moja misja przynosi efekty. Ukraina musi być promowana. Słychać o każdym kraju Europejskim oraz o tych, przybliżonych do Europy.

A co z Ukrainą? My, Ukraińcy, sami jeszcze nie wiemy, na co nas stać - powtarzam te słowa z wywiadu na wywiad. Sytuacja w moim kraju jest bardzo ciężka, ale dzięki niej dowiadujemy się, czym jest dla nas niepodległość i niezależność, w tym od Rosji. To nieprawda, że nasza tożsamość narodowa jest krótka. Ukraińskość była w nas od dawna, tylko skutecznie była niszczona. Na przykład, Rosjanie nigdy nie dopuszczali, aby nasza tożsamość rosła, narzucając nam od setek lat swoją wolę. W czasach sowieckich moi rodzice byli wykładowcami na Akademii Medycznej i swoje zajęcia prowadzili wyłącznie w języku ukraińskim, za co byli strasznie "bici" przez kierownictwo Akademii. Natomiast ojca nie mogli ani wyrzucić, ani wyzwać od ekstremistów czy nacjonalistów, bo częściowo był Żydem i dlatego nie wiedzieli, co z nim zrobić. Przez setki lat nie wolno było Ukraińcowi przejawiać miłości do swojego kraju, co najważniejsze – język był prześladowany, a każda pro-ukraińska inicjatywa twórcza karana była ostro do końca lat 80', w tym gnoili ludzi w lagrach. Nie wolno było pisać wierszy o miłości do Ukrainy, bo natychmiast takich śmiałków wysyłano na Syberię. Ukraina zawsze stanowiła dla Rosji kolosalne niebezpieczeństwo z powodu genetycznie uwarunkowanej olbrzymiej siły świadomości i dlatego z taką mocą i tak brutalnie i konsekwentnie ta świadomość była niszczona. Ukrainiec miał żyć w ciągłym strachu. Teraz Kreml również pozostaje wierny swoim krwawym "tradycjom": w dniu dzisiejszym szacuje się około 75 ukraińskich więźniów politycznych przebywających w więzieniach okupanta, a niektórzy, jak reżyser Oleg Sencow, już są w lagrach.


Droga Ukraińców do odbudowania własnej niezależności, niepodległości, własnej tożsamości jest jeszcze długa i bardzo mozolna. Powinniśmy znać swoją historię. Nauczyć się żyć ze świadomością tych bardzo ciężkich jej wątków, ale przy tym nie emanować nienawiścią, by móc budować kraj z sercem, pełnym wiary. Na dzień dzisiejszy jest to niewyobrażalnie trudne.

Roksana podczas wywiadu w foyer Teatru Polskiego we Wrocławiu (fot. Sławek Orwat)
- Jak oceniasz wasze relacje z Polską?

- Aby wszystko między nami się zabliźniło, potrzeba czasu. Trudno jest mówić o równoprawnym dialogu Ukrainy z Polską w momencie, kiedy nasze kraje dzieli ekonomiczna przepaść, a na dodatek trwa wojna w Ukrainie. My, Ukraińcy, sami musimy zbudować naszą hierarchię wartości i chcemy to zrobić bez podpowiadania.


W naszej wspólnej historii po obu stronach zawsze były postacie, które dla jednych byli bohaterami, a dla drugich zbrodniarzami. Podobnie działo się w historii wielu innych narodów.  Z kolei w historii naszych relacji do dziś istnieje też wiele niewyjaśnionych sytuacji, które, wierzę, z czasem wyjaśnimy sobie. Moim zdaniem trzeba dużo dobrej woli i zrozumienia z obydwu stron, aby nasze relacje stawały się coraz lepsze.

Festiwal "Etniczne inspiracje 24 listopada 2011 (fot. Marek Śliwowski)
Jeszcze jedno spostrzeżenie. Na dzień dzisiejszy, w Polsce od czasu do czasu czuję się obdarzona uwagą specjalną, kiedy mówię w każdym innym języku, niż polski, na przykład będąc w transporcie miejskim. Nawiasem mówiąc, w Niemczech czy w Anglii, w Holandii czy w Belgii nikt nie akcentuje uwagi na człowieku, rozmawiającym w języku obcym. Tu jeszcze tak. Naród ma taki odruch. Po prostu jeszcze ma. Chociaż zdarza się to dużo rzadziej, niż lat 20 temu. Polska, chociaż z wielkim trudem, ale jednak otwiera się na obcokrajowców.

- Od jakiegoś czasu częściej przebywasz w Niemczech.

- Ja nie dlatego wyjechałam do Niemiec, że tak bardzo chciałam opuścić Polskę, tylko dlatego, że wówczas prawie przestałam czuć się wspierana w Polsce jako artystka, a moje, zarówno jak i pewne wspólne ukraińsko-niemiecko-polskie projekty też nie dostały żadnego wsparcia. Udało się w Berlinie. Dlaczego w pewnym momencie Polska przestała wspierać ukraińskie inicjatywy kulturalne?

"Moon&Melody Minimalistic", Roksana Vikaluk i Wolfram Spyra. Berlin, 2019
Dlaczego znowu obserwujemy eskalacje fal ostrych, wręcz brutalnych nastrojów, w tym też antysemickich w kraju? Skąd te prowokacje, niechęć? Po tym, jak, na przykład, wspierali Polacy mój kraj podczas Rewolucji Godności na Majdanie? Zastanawiam się, jaki jest cel wyższy tego wszystkiego? Na szczęście, w Polsce bardzo wielu jest też życzliwych ludzi pośród tych, którzy nie dzielą innych pod kątem pochodzenia.


Wśród nich są również osoby medialne, całe radiostacje, działacze społeczni zarówno, jak i tzw. średnio statystyczni obywatele. Wierzę, że pozytywne, progresywne, cywilizowane siły w Polsce wezmą gorę. Wierzę w renesans, w tym w stosunkach polsko-ukraińskich. A ja jestem związana z Polską przeogromnie i raczej tak już pozostanie, niezależnie od tego, jak często i na jaką skalę będę tu działać.

Diystwo Ternopil 2013 (fot. Taras Ivankiv)
- Jak oceniasz obecny rząd Ukraiński?

- Kolejne wybory prezydenckie przyniosły oraz wzmogły rozterki: "Nie ma odpowiednich kandydatów". W Ukrainie zauważa się wahania zaufania do rządu, bo ludzie widzą różnice pomiędzy obietnicami, a rzeczywistością. Właśnie przed chwilą dopiero zostało przyjęte w Parlamencie prawo, dotyczące języka ukraińskiego w Ukrainie jako jedynego państwowego. Tak czy tak, prawdą też jest, że rosyjskojęzyczni fani Rosyjskiego Imperium znikają, jak rosa na słońcu, nie patrząc na chwilową – chociaż przerażającą! – ich eskalację przedwyborczą.


Niestety, problem tych ludzi polega na tym, że oni chcieliby nie tyle do Rosji, ile do Związku Radzieckiego. Niemniej, w zaistniałej sytuacji w kraju coraz bardziej zmienia się świadomość. Za Sowietów mówienie w języku ukraińskim było niemodne, kojarzyło się z prowincjonalnością, a obecnie poziom ludzi mówiących w Ukrainie w języku ukraińskim wzrasta. Ponieważ wzrasta świadomość. Problem językowy jest jednak wciąż mocny.

Teatr Żydowski. Spektakl "Ach!Odessa-Mama", fot.Andrzej Wencel
- Jest w Ukrainie miasto, o którym moglibyśmy mówić godzinami. Nazywa się Odessa.

- Republika w Republice (śmiech). Oni nawet język mają swój - odeski. Jest to mieszanina ukraińskiego, rosyjskiego i jidysz.


Znam Odessę. Od lat mieszkała tam część mojej rodziny. Mój tata zaszczepił we mnie miłość do tego miasta. Oprócz Ukraińców i Żydów, mieszkają tam także Grecy, Rosjanie, Niemcy, Polacy, Tatarzy, Francuzi... Boże mój, kogo tam nie ma!? Odessa zawsze miała więcej niezależności niż cała reszta Ukrainy.

Koncert w Uzhhorodzie (fot. Yaroslav Makar)
Tam nawet rewolucyjne zmiany nie przyszły w roku 1917, tylko w 1919, a władza sowiecka ukorzeniła się tam dopiero w roku 1920. I tak jest do dziś. Taka kolorowa wyspa na mapie Ukrainy.


W Odessie jest wszystko – tak mawiają Odessyci, ze stuprocentową powagą. I tak jest na prawdę! Jestem szczególnie zachwycona przepiękną szkołą kompozytorska dla dzieci i młodzieży im. Stolarskiego, gdzie wykłada moja znajoma wspaniała kompozytorka.

Często mam możliwość obserwacji dziejów szkoły, dzięki nagraniom video, realizowanym przez kulturalny program telewizyjny w Odessie. Jedna rzecz zaszokowała mnie dogłębnie: szkoła do dziś czerpie z sowieckich programów nauczania. Nie zaprzeczam, było w nich dużo dobrego. Ale przecież chodzi o świadomość, młodzi kompozytorzy powinni znać autorów swojego kraju w pierwszej kolejności. Kiedy pytam dlaczego tak jest, słyszę odpowiedź - bo nie ma ukraińskich. Cóż za bzdura, są! Tylko trzeba chcieć czerpać z tego bogactwa.

- Twoje największe marzenie?

- Przede wszystkim, by być zdrową i żeby moi najbliżsi byli żywi i zdrowi. A dalej – samorealizacja, spełnienie w każdym jego wyrazie. Ostatnio coraz bardziej ciągnie mnie do ludzi i wiem, że dużo mogę przekazać, pomóc w sensie profesjonalnym. Na tym etapie mojego życia będąc, chciałabym bardziej zakotwiczyć się w Teatrze, z tym wszystkim, co potrafię, czyli jako aktorka, wokalistka "wielostylowa", kompozytorka, aranżerka, pianistka, elektronistka... i eksperymentatorka. Chcę burzy mózgów we współpracy, chcę współtworzyć i katalizować! Mam pewne pomysły. Jednym z nich jest mój autorski program relaksacyjny "Energetyczny Kamerton".


- Na czym dokładnie ten program polega?

Autor Maik Springer
- Są to spotkania odbywające się bez żadnego słowa. Wszystko, co musi uczestnik takiego seansu, to przyjść z własnym stanem wewnętrznym, z całym wachlarzem odczuć i uczuć i... nic nie mówić. Zatem usiąść czy położyć się, a ja w ciszy wychwytuję energię, jaką pomieszczenie, w którym jesteśmy, zaczyna się wypełniać. Następnie intuicja zaczyna mi podpowiadać, co i na jakim instrumencie powinnam zagrać, albo co zaśpiewać, aby uzdrowić tę atmosferę i aby ci ludzie poczuli się lepiej. Ale tak naprawdę, to my wszyscy wspólnie w takim pomieszczeniu znajdując się "współpracujemy", świadomie lub nie splatając się falami energii. Najlepiej jako instrument sprawdza się pianino lub fortepian, ze względu na bardzo bogate spektrum rezonansowe. Zajęcia odbywają się indywidualnie lub w grupie do 12 osób. Jest możliwość stworzenia personalnej tzw. mandali dźwiękowej. Przedstawiłam ten program pewnemu doświadczonemu psychoterapeucie, który wyraził pogląd, że jest to bardzo dobre rozwiązanie i że mogę takie spotkania prowadzić, nie będąc zawodowym psychoterapeutą. W Niemczech pomysł chwycił natychmiast. Niemcy mają zaufanie do podobnych rzeczy i posiadają kolosalne doświadczenie, na przykład w dziedzinie muzykoterapii.


Sama idea, zanim nabrała kształtów programu, dojrzewała w ciągu ostatnich 6-7 lat. Wszystko zaczęło się od tego, że niejednokrotnie po zakończeniu moich koncertów podchodzili do mnie różni ludzie ze słowami - odlecieliśmy... albo - ta muzyka ma uzdrawiający efekt.

Koncert w Uzhorodzie (fot. Yaroslav Makar)
Z początku odbierałam to jedynie jak miłe komplementy, ale z czasem zaczęłam się nad tym głębiej zastanawiać. Jednocześnie praca nad sobą, zarówno jak i współpraca z artystami, obserwowanie relacji pomiędzy nimi w podstawowej mierze sprzyjała powstaniu programu "Energetyczny Kamerton".

Roksana Vikaluk podpisuje swoją nową płytę (fot. Slawek Orwat)
Dedykuję mój program wszystkim, lecz w pierwszej kolejności – aktorom. Prototypem do jego stworzenia posłużył mój rodzinny zespół Teatru Żydowskiego. Kocham aktorów i rozumiem ich problemy. To środowisko to niesamowita planeta. Uwierz mi, że nikt podobnym życiem nie żyje. Są przeogromnie skontrastowani w swoich uczuciach i emocjach. Żyją w maksymalnym napięciu emocjonalnym oraz fizycznym, a na ich ramionach spoczywa bardzo wielka odpowiedzialność... w tym za widza. Aktor potrafi dać widzowi tak mocną nadzieję, której nie potrafi czasami dać najlepszy psychoterapeuta. Taka niesamowita misja spoczywa na aktorze. Życie na najwyższych obrotach emocjonalnych i fizycznych jednak sprawia często, że opanowuje człowieka pewien specyficzny rodzaj przemęczenia. Wówczas traci się kontakt z intuicją, a przemęczone jestestwo dobrych rozwiązań, jak wiadomo, nie przynosi. Pojawia się natomiast panika i każdy większy czy mniejszy problem staje się wtedy nie do zniesienia, jeszcze solidniej wyczerpując siły wewnętrzne. Wiem dokładnie, o czym mówię, zwłaszcza, kiedy na przykład jestem świadkiem rozmów w kuluarach i palarniach. Ciągłe mówienie o problemach, zadręczanie się w kółko do niczego dobrego nie prowadzi, tylko rozjątrza jeszcze bardziej.


I teraz wyobraź sobie, że taki człowiek wejdzie na pół godziny lub chociaż na 10 minut do mojego pomieszczenia, gdzie będzie pięknie, gdzie w powietrzu będzie wyczuwalna miłość i akceptacja i nie padnie żadnych zapytań, gdzie wczuwając się w muzykę będzie mógł sobie posiedzieć, coś narysować, ulepić, a nawet zasnąć, odreagować.

Autor wywiadu z Roksaną Vikaluk po zakończeniu rozmowy
Pewnie wszyscy wiemy, jak ciężko jest dzisiaj o te kilka minut spokoju dla siebie. A przecież siła ich jest wręcz życiodajna. 



- Życząc ci spełnienia wszystkich marzeń, dziękuję za piękną rozmowę.

- Dziękuję, również dla mnie była to wielka przyjemność.